öteki-siz şiir derdi (2001-2006 arşiv)

Rıza Beraheni

1935 yılında, Tebriz’in yoksul bir semtinde doğdu. İşçi bir baba ve yarı köylü yarı kentli bir annenin sekiz çocuğunun ikincisidir. Kendi anlatımına göre, abisinin olduğu gibi kendisinin ilk ve ortaokul masraflarını, İran Meşrutiyet Devrimi’nde Şeyh Mohammed Hiyaban’ın yardımcısı olan M. Ali Bademci’nin oğlu gizlice karşılamış. İkinci Dünya Savaşı, Tebriz’in Kızıl Ordu tarafından işgali ve Azerbaycan Demokrat Fırkası’nın önderliğinde, İran’da Azerbaycan Cumhuriyeti’nin kurulması, ona kendi dili olan Azerbaycan Türkçesini öğrenme fırsatı verdi. Ancak bir yıl sonra, Cumhuriyet’in yıkılması ve Türkçenin Azerbaycan’da yasaklanışı Rıza Berahani’yi Farsça öğrenmeye ve kendi deyişiyle “egemen dile egemen” olma yoluna itti. Tebriz Üniversitesi İngiliz Dili ve Edebiyatı Fakültesi’ni bitirişinin ardından 1960 yılında, İstanbul Üniversitesi İngiliz Dili ve Edebiyatı doktorasını aldı. 1965 yılında, Tahran Üniversitesi’ne öğretim görevlisi olarak çalışmaya başladı. Ancak, 1983 yılında üniversiteden atıldı ve devlet hizmetinden ömür boyu men edildiı. Beş yıl boyunca, Austin ve Utah, Indiana, New York ve Baltimor Üniversitelerinde Modern Edebiyat ve Yaratıcı Yazın üzerine dersler verdi. 1974 yılında Amerika dönüşünde “Egemen Kültür ve Ezilen Kültür” makalesi ve “İran’da Sansür” üzerine konferansları nedeniyle hapsedildi. Amerika, İngiltere, İsveç, Danimarka, Azerbaycan Cumhuriyeti, Fransa’da düzenlenen şiir gecelerine katıldı. 1997 yılında Kanada’ya gitti. Şiir, roman, yazın teori ve eleştiriciliği, yazınsal gazetecilik ve yazınsal çevirmenlik yaptı. Dünya PEN üyesi, PEN Kanada dönemsel başkanı, İran Yazarlar Birliği kurucu üyesi, İran Yazarlar Birliği Danışma Kurulu aktif üyesidir ve sansüre karşı çıkışıyla ünlenmiş olan bildiriyi hazırlayan 134’lerden biridir. Halen, Kanada’da Toronto ve York Üniversitelerinde öğretim üyeliği yapmaktadır. Son olarak yayınladığı “Kelebeklere” toplu şiirleri ile Fars şiirinde, halen İran yazın dergilerinde de kıyasıya tartışılan yeni bir türü başlattığını iddia eder. Birçok makalesinin yanı sıra on üç şiir, sekiz roman, on eleştiri, dört toplumsal içerikli, bir sefername, yedi tercüme olmak üzere, kimisi İngilizce birçok eser yayınlayan Berahani’nin eserlerinden bazılarını vermekle yetiniyoruz: Ayaz Bey’in Cehennemli Günleri (roman), Taçlı Yamyamlar (öykü ve şiir), Zillullah (hapishane şiirleri), Azade Hanım ve Onun Yazarı (ikinci baskı) ya da Dr. Şerifi’nın Özel Auschwitzi (roman), Yurdumun Sırları (roman), Düğünden Sonra Ne Oldu (roman), Tebrizliler (roman), Baba ve Oğullar (toplu öykü), Bakırda Altın (eleştiri, üç cilt).